
Intlekele eHumansdorp: Umfundi weMatriki Ubulewe Ngokuhlaselwa Kwembambano Yesikolo
Intlekele eHumansdorp: Umfundi weMatriki Ubulewe Ngokuhlaselwa Kwembambano Yesikolo
Humansdorp, Eastern Cape — NgoSeptemba 25, 2025 — Kusasa olunye olunoxolo esikolweni lwaguquka lwaba lixesha eloyikekayo kwiHumansdorp Senior Secondary ngoSeptemba 23, xa umfundi weMatriki oneminyaka eli-18 ubudala walahlekelwa bubomi bakhe kwimbambano enogonyamelo kunye nabanye abafundi. Esi siganeko siwukhathazile uluntu kwaye savuselela iingcingo zokuba kuthathwe amanyathelo angxamisekileyo malunga nokhuseleko lwabafundi kwizikolo zaseMzantsi Afrika.
Kwenzeke Ntoni 🔪
Ngeengomso malunga no-08:15 a.m., kwaphuma ingxabano phakathi kwabafundi kumabala esikolo. Ngexesha lokulwa, umfundi weBakala le-12, kamva owaziwa njengo-Liyolo Wakeni, wafumana amanxeba amaninzi okuhlatywa ngemela waza wathathwa njengofileyo kuloo ndawo ngabasindisi.
Amapolisa aphendule ngoko nangoko. Ngokutsho komlomo wamapolisa ase-Eastern Cape u-Warrant Officer Majola Nkohli, ingxabano yakhawuleza yakhula yaba yimbambano ebuhlungu.
Ukuvalelwa Nenkqubo Yezomthetho ⚖️
Emva kwemini, abafana abathandathu—abane abancinci abaneminyaka eli-16–17 ubudala nababini abaneminyaka eli-18—bavalelwa kufutshane nendlela ekrwada ejonge e-Oyster Bay, malunga ne-5 km ukusuka esikolweni.
Abane abatyholwayo abancinci baya kuthunyelwa kwiNkundla yaBantwana (Children’s Court).
Aba babini abatyholwa abadala kulindeleke ukuba bavele kwiNkundla kaMantyi yaseHumansdorp (Humansdorp Magistrate’s Court).
Bonke abathandathu babanjiwe ngengxaki yokubulala.
Ngexesha leengxelo zangaphambili zamapolisa, kwaxelwa ukuba abatyholwa abahlanu “basabaleka,” kodwa iingxelo ezilandelayo zaqinisekisa ukuba bonke abathandathu baye bafunyanwa.
Ibali Lexhoba 🙏
U-Liyolo Wakeni ukhunjulwa njengendoda eshushu, enesiphiwo. Uyise, u-Chris Plaatjie, wachaza ixesha elifikayo esikolweni efumana unyana wakhe engaphilanga njengento akayi kuyilibala.
Uveze ukuba uLiyolo wayehlala kwihostele ukuze alungiselele iimviwo kwaye wayenezicwangciso zokufunda ubugqwetha (law) — amaphupha anqunyulwe ngendlela ebuhlungu. Utata olusizi uvakalise ukholo kwinkqubo yezobulungisa waza wacela ukuba unyana wakhe akhunjulwe ngobubele nangamabhongo akhe.
Impendulo: Ezemfundo, Uluntu Nezopolitiko 🗣️
ISebe lezeMfundo lase-Eastern Cape lenze ukuba iinkonzo zenkxaso yezengqondo nezoluntu zifumaneke ukuze zincede abafundi kunye nabasebenzi abachatshazelwe yile ntlungu.
Kwiingxelo, iDemocratic Alliance (DA) icele ungenelelo olungxamisekileyo kwi-SAPS, isithi isikolo bekukade sinemiceli-mngeni efana nokubakho kwamaqela ezigelekeqe kunye nokungafaneleki kwamanyathelo okhuseleko. Bafune uphando olupheleleyo lokuba isenzo esinogonyamelo esinjalo senzeke njani ngaphakathi kwesikolo.
I-DA ikwaqalise isicelo kwisithili saseKouga sokuba kubekwe izibonelelo ezininzi kwiSikhululo samaPolisa saseHumansdorp, igxininisa iinkxalabo malunga nokungafaneleki kwezibonelelo zaso.
Umxholo Obanzi Neziphumo 🌍
Esi asisosiganeko esizimeleyo. Izikolo zaseMzantsi Afrika zibone ukwanda kwenani leengxabano ezinogonyamelo, ngamanye amaxesha zibandakanya izikhali okanye ezinye izixhobo. Amatyala angaphambili e-Eastern Cape nakwezinye iindawo agxininise indima yeengcinezelo zezoqoqosho nezoluntu, ukungabikho kwemfundo yokusombulula iingxabano, kunye nokungafaneleki kwenkxaso yabafundi ekunyuseni ugonyamelo.
Abachaphazelekayo kwezemfundo, kuquka i-SADTU (South African Democratic Teachers’ Union), kudala bexela:
Ukwanda kweengcebiso kunye nenkxaso yengqondo ezikolweni
Amanyathelo okhuseleko angaphezulu (umzekelo, ukuhlolwa, ukugada)
Ukuqeqeshwa kokusombulula iingxabano kunye nezakhono zobomi kubafundi
Emva kwentlekele yaseHumansdorp, ezi zicelo ziye zakhula zaba phezulu, njengoko abaninzi besithi amanyathelo okusabela kufuneka ahambelane nenguquko esebenzayo, ecwangcisiweyo.
Yintoni Ezayo ⏭️
Inkqubo yezobulungisa iya kumisela ikamva labafana abathandathu ababanjwe.
Ingxelo epheleleyo yophando evela esikolweni ilindelwe liSebe lezeMfundo.
Uluntu lucwangcisa izikhumbuzo zikaLiyolo, kwaye abezindaba zasekuhlaleni baya kuqhubeka nokusasaza.
Amaqela abameli kunye namaqela ezopolitiko acinezela ukuba kubekho uxanduva, ukhuseleko lwabafundi oluphuculweyo, kunye notshintsho lomgaqo-nkqubo onoxanduva.
Esi siganeko esibuhlungu sigxininisa ukuba luncinci kangakanani ukhuseleko lwesikolo kwiindawo ezixakekileyo kukungalingani kwezoqoqosho kunye nemiceli-mngeni yesikhungo. Njengoko inkqubo yenkundla iqhubeka kwaye intlungu yoluntu ihlonitshwa, ithemba kukuba kuya kuphuma ukhuseleko oluqinileyo, oluhlala lukhona ukuze kungabikho lungelele lusemini.
