
ILali yaseNombanjana Yakha iKliniki Yayo
🏥 ILali yaseNombanjana Yakha iKliniki Yayo Emva Kweminyaka Ingenalo Ukhathalelo Lwempilo
NguMancane | 02 December 2025

Kwiinduli ezingaphakathi ezilalini ngaphandle kweCentane, abantu belali yaseNombanjana benze into abathi uninzi lwabantu balindela ukuyenza — bakha ikliniki yabo emva kokulinda iminyaka ngoncedo lukarhulumente olungazanga lufike.
Kangangamashumi eminyaka, abahlali bekufuneka bahambe phantse i30km, bawela imilambo engekhuselekanga, kwaye bahambe ngeendlela ezonakeleyo ezinamagravel ukuze nje bafike kwiziko lezempilo elikufutshane. Uninzi lwabantu abahlali bayekelela amayeza esifo esingapheliyo (chronic medication) ngenxa yokuba ukufika ekliniki kwakubiza kakhulu okanye kungenzeki ngokomzimba, ngakumbi kubantu abadala.
Endaweni yokwamkela ukoyiswa, abantu belali bahlanganisana ngenjongo enamandla: “Ukuba akukho kliniki iza kuza, siya kuzakhela eyethu.”
💪 IProjekthi yoLuntu Evele Kukungathembi — Kodwa Nezithembiso
Le projekthi yaqala kwiminyaka emibini edlulileyo. Izindlu zasekhaya zanikela ngoko zazinako, kwaye ingeniso eyongezelelweyo yavela ekuqeshiseni inqaba yonxibelelwano (network-tower rental) kuloo ndawo. Sekukonke, uluntu lwaqokelela malunga nama-R250,000 — imali eyaneleyo yokuqalisa ukwakha.
Kungekho oomatshini abakhulu (heavy machinery) okanye iikontraka, abahlali baxuba isamente ngezandla, bathwala izitena ngeebhakana, kwaye basebenza iiyure ezinde emva kokugqiba imisebenzi yabo yasefama. Kancinci kancinci, isakhiwo sathatha ubume.
Namhlanje, ikliniki imi ngekratshi njengesakhiwo esakhiwe ngokupheleleyo — luphawu lokomelela (resilience) kwenye yeendawo ezingahoywa kakhulu eMpuma Kapa.
🚧 Iindlela, Iimilambo kunye NokuZiswa: Kwakutheni Le Ifuneka Le Kliniki
Imeko yeNombanjana ifana neyoluntu olukhulu lwaselali:
* Kuphela yi-9% yeendlela eMpuma Kapa ezinengca (tarred), oku kungaphantsi kakhulu komyinge welizwe.
* Xa kuna, iindlela ziba nodaka kwaye zibe nezingasetyenziswayo (impassable).
* Umlambo ekufuneka abahlali bewuwelile uba yingozi kakhulu kumaxesha ezikhukula.
* Ukuqesha isithuthi sabucala somntu ogulayo kunokubiza i-R1,500 ukuya kwi-R2,000 — imali abangenayo uninzi lweentsapho.
Ezi zinto ziye zabiza ubomi kule minyaka idlulileyo. Abantu belali bathi ikliniki entsha ayisilosakhiwo nje — lusindiso.
🗣️ Amazwi Avela Elali
Iinkokeli zoluntu zithi eli nyathelo laphefumlelwa yintlungu, kodwa laqhutywa bubukhalipha (determination).
> “Abantu bethu bebefela endleleni besiya ezibhedlele. Besingasakwazi ukulinda. Kwakufuneka sizisindise.”
>
Omnye umdala wathi:
> “Siyakhile ngamathandla ethu kuba sifuna isidima (dignity). Sifuna indawo apho abantwana bethu nabadala banokufumana uncedo ngaphandle kokubeka ubomi babo engozini endleleni.”
>
🏛️ Kuza Kwenzeka Ntoni Emva Koko?
Emva kokuva ngale projekthi, iSebe lezeMpilo laseMpuma Kapa (Eastern Cape Department of Health) liveze ukuba lizimisele ukusebenzisana noluntu. Ubunkokeli belali bulungiselela ukunxibelelana ngokusesikweni nesebe ukuze:
* ikliniki ihlolwe,
* kubekho ubambiswano olusemthethweni (official partnership),
* kubekwe abasebenzi, izixhobo, namayeza, kwaye
* isibonelelo samkelwe njengekliniki esezantsi (satellite clinic).
ISebe lithi nakuphi na ukusemthethweni kuya kufuna i-MOU (Isivumelwano sokuqala) kunye nokuhlangabezana nemigangatho yokhuseleko kunye nolawulo — kodwa ucango luvulekile.
🌍 Ibali EliNkulu Kunelali Enye
Ikliniki yaseNombanjana iveza umba obanzi: uluntu lwaselali kulo lonke elaseMpuma Kapa luyaqhubeka lusokola ngenxa yeminyaka yokungaphuhliswa, iindlela ezimbi, ukufikelela okulinganiselweyo kwimpilo kunye neziseko ezingathenjwayo.
Kodwa likwathumela umyalezo onamandla — abantu abaqhelekileyo banokwenza utshintsho olungaqhelekanga xa besebenzisana (work together).
