INKCUBEKO YAMAXHOSA NOBUHLALU BAWO: ILIFA ELIPHILAYO ELIDIBANISA IZIZUKULWANA

By Lilitha Mdakana

IsiXhosa asisosiko kuphela—yindlela yokuphila. Ukususela ekuzalweni komntwana, ulwaluko, umtshato, ukuya ekuhlonipheni nasekuvuseleleni iminyanya, amaXhosa agcina amasiko nezithethe eziye zadluliselwa kwizizukulwana ngezizukulwana. Ezi zithethe zibonakala kwiingoma, kwimidaniso, kwiindibano zesintu, nakwezinye izenzo ezomeleza ubunye, imbeko, kunye nesazisi soluntu.

Enye yezona mpawu zibalulekileyo zenkcubeko yamaXhosa bubuhlalu. Ubuhlalu bamaXhosa abusosihombiso nje kuphela, kodwa luphawu lwesazisi, lwenkcubeko, kunye nelifa lemveli. Ngokwesintu, busetyenziswa ukubonisa isimo sentlalo, ubudlelwane bosapho, kunye neziganeko ezibalulekileyo zobomi. Umbala ngamnye kunye noyilo ngalunye luthwala intsingiselo yalo, lubalisa amabali adluliselwa kwizizukulwana ngezizukulwana.

Ngaphandle kobuhlalu, amaXhosa ayaziwa nangokwenza izacholo, ukunxiba iimpahla zesintu, ubugcisa bokubumba, kunye nokuluka. Zonke ezi zinto azihombisi nje kuphela, kodwa zibonakalisa imbali, amasiko, kunye nobuni besizwe.

Namhlanje, inkcubeko yamaXhosa isaqhubeka nokukhula nokudluliselwa kwizizukulwana ezitsha. Ubuhlalu, amasiko, kunye nezithethe zihlala ziyinxalenye ebalulekileyo yokugcina ilifa lemveli liphila, ziqinisa isazisi kunye nebhongo lesizwe.

Inkcubeko yamaXhosa ayisiyombali yakudala kuphela—lilifa eliphilayo eliqhubeka nokudibanisa izizukulwana nokugcina ubuwena besizwe buphila.